Santé Zeeland

Santé Zeeland beweegt door Zeeland als een netwerk van professionals en geïnteresseerden die positief bijdragen aan de toekomst van de Zeeuwse zorgeconomie.

Visie op zorg in Zeeland 2025 (gastbijdrage van Jan Zwemer)

26 augustus 2015

Een van de sprekers tijdens de Santé Zeeland bijeenkomst van 25 augustus was Jan Zwemer. Hieronder zijn bijdrage.

Reflectie
Reflectie van een politicus en een ethicus, een wat bijzondere combinatie. Toch ook weer niet, beiden houden zich vooral bezig met keuzes vanuit en voor/ met mensen en met geld.  Zowel vanuit het perspectief van een politicus, als vanuit het beeld van een ethicus wil ik iets zeggen over keuzes naar een toekomstbestendige zorg in Zeeland.

Re-spect
Perspectief is een mooi woord, daar zit het woord “spect” in (kijken) en ook het woord respect (re-pect)  wat duidt op: opnieuw kijken.

Opnieuw kijken
Het rapport Visie op zorg in Zeeland 2025 is het resultaat van een opnieuw kijken en dat leverde een in-druk-wekkend resultaat op. Een resultaat wat naar mijn mening niet dankzij de politiek, maar ondanks de politiek tot stand is gekomen.

Politiek – Bestuurlijk
Bij onze overheden is een onderscheid te maken tussen bestuurders die POLITIEK-bestuurlijk actief zijn (met streep onder politiek) en mensen die BESTUURLIJK-politiek actief zijn.

De eerste groep POLITIEK-bestuurlijk (streep onder POLITIEK) denkt en doet  vanuit de korte termijn,  vanuit het perspectief van verschillen en reageert vaak adhoc en nogal eens primair vanuit de onderbuik.

De tweede groep BESTUURLIJK-politiek (met streepje onder bestuurlijk) wil zo snel mogelijk naar een overeenkomst en legt niet de focus op verschillen, werkt het liefst vanuit een visie en daarmee ook met het oog op de langere termijnen en dat vanuit de attitude Hart-Handen-Hoofd.

Het gedoe
De bijdrage aan de zorg-ontwikkelingen vanuit de politiek in onze regio is de afgelopen jaren vooral uit de eerste groep gekomen – politiek-bestuurlijk perspectief: nadruk op verschillen, adhoc, korte termijn en vanuit de onderbuik. Dit leidde/leidt/lijdt  tot heel veel gedoe, gedoe van reactie op reactie op reactie. Als een politicus op die route zit (en ik spreek uit ervaring) is daar moeilijk uit te komen. Soms lijkt het erop dat de media deze groep vooral op een podium plaatst, wat zeker versterkend werkt.

Naar de toekomst toe, in de implementatie van dit actieplan, zijn vooral mensen nodig vanuit de tweede groep: bestuurlijk-politiek, focus op overeenstemming, lange termijn en gedreven door een visie met gezamenlijke elementen.

Moeten-kunnen-willen
Al jarenlang wordt de noodzaak tot een andere opzet van de zorg in Zeeland ervaren en ook wel onderschreven. De urgentie werd en wordt door velen gedeeld (het MOETEN is herkenbaar).

Mogelijkheden waren er ook wel, het éne plan volgde het andere op. Mijns inziens zat het afgelopen jaren dan ook niet vast op het KUNNEN, het zat vast op het WILLEN, de bereidheid om samen te werken. Blijven denken en doen vanuit eigen- en lokale belangen is desastreus als deze worden gevoed door de nadruk op verschillen.

Het rapport Visie op zorg in Zeeland 2025 is daarin verschillend van eerdere rapporten: het ademt naast een moeten, een kunnen en vooral ook een bereidheid uit.

Laten we dit rapport zien als het startdocument, laten we aan de slag gaan en de discussie  voeren over het specifieke ontwerp en vooral de implementatie.

Werkeiland
Hoe kunnen we dat doen? Vorm een Werkeiland Zorg in Zeeland als onderdeel van de Zeeuwse Deltawerken Zorg!  Dat begrip roept het beeld op van het werkeiland Neeltje Jans, de werkplaats waar de Oosterscheldedam werd uitgevoerd. Dat moest ook (urgentie vanuit  1953 was hoog), de mogelijkheden waren er en er was bereidheid, de wil tot samenwerking was er.

Er werd iets unieks gebouwd en dat in solide vormen van samenwerking tussen overheden, ondernemingen en onderwijs. Publiek Private Samenwerking (PPS).

Naar dit voorbeeld zou een werkeiland te vormen zijn met de verschillende partijen rond de zorg in Zeeland 2025: specificatiefase, ontwerpfase en implementatie.  Een werkeiland met een sterk digitaal karakter en ergens in Zeeland met een fysiek ontmoetingshart.

De Kenniswerf zou zich hier wellicht voor lenen.

Unieke instrumenten
Voor het unieke project Oosterscheldendam werden unieke instrumenten ingezet. Laat ze een metafoor zijn voor het werk op het werkeiland Zorg in Zeeland.

mytilusDestijds kenden we het schip Mytilus, een schip met als specialiteit om de bodem van de Oosterschelde te verstevigen. We hebben in de eerste fase vooral mensen nodig met Mytilus-kwaliteiten: de bodem gereed maken. De drie O’s, een werkzame PPS-constructie een nieuwe financiële structuur zullen een Mytilus-attitude nodig hebben.

cardiumWe kenden ook het  werkschip Cardium, de mattenlegger. Een vereffende bodem vraagt ook hechtingsmogelijkheden. Ook de nieuwe zorg in Zeeland moet hechten in de weerbarstige Zeeuwse zorgklei – ook dat vraagt afgestemde kwaliteiten, de Cardium-kwaliteiten.

ostrea

In de uitvoering bij de Oosterscheldedam was het hefschip Ostrea van vitaal belang. De constructies moeten geplaatst worden, hiermee wordt de vernieuwing ook echt zichtbaar (komt boven water). Mensen met de Ostrea-vaardigheden maken zich sterk voor de feitelijk realisering van Zorg in Zeeland 2025.

portunusTenslotte heeft de Zorg in Zeeland 2025 ook een Portunus nodig, het werkschip wat destijds inspecties onder water uitvoerde. Juist ook bij het proces van Zorg in Zeeland 2025 zullen inspecties onder water nodig zijn, inspecties die om zorgvuldige communicatie vragen van/naar ontwerpers,  werkers en naar burgers. Inspecties onder water, mooi beeld toch. Controle van: realiseren we wat we willen?!!.

Spoor naar de toekomst
Op deze wijze zou een spoor getrokken worden naar de toekomst, vanuit het werkeiland Zorg in Zeeland. Bij een spoor heb je dwarsliggers nodig. In die zin zou de politiek goed in dit proces te gebruiken zijn (organiseer je eigen tegenspraak). Zorg er dan wel voor dat deze dwarsliggers niet op het spoor, maar eronder terecht komen. Dan geeft het een basis, anders  geeft het ongelukken !

Samenwerken, waar nu een succes ?
Tot nu toe was samenwerking niet echt succesvol, dat wordt ook in het Rapport geconstateerd. Als er al samengewerkt wordt, dan is het erg lokaal en met weinig afstemming in de grotere regio.

Als we echter in staat zijn om elkaars verschillen te zien als noodzakelijke aanvullende kwaliteiten dan kan Zeeland zomaar een proeftuin voor nieuwe zorg in Nederland worden.  Graag nodig ik Den Haag dan uit om het Werkeiland Zorg die status te geven en …….. te faciliteren. Niet alleen met financiële middelen, vooral met andere procedures, procedures die de huidige verdienmodellen doorbreken en  andere financiële structuren mogelijk maken, zodat een maatschap van specialisten en huisartsen goed KAN samenwerken met financiers, met faciliterende overheden en hooggekwalificeerde zorginstellingen. 

Van zwart-wit naar kleuren
Deze partijen ervaren elkaar nu nog in een zwart-wit wereld, vaak als tegenstellingen en neigen tot het bestrijden van elkaar. Laten we daar anders naar gaan kijken.  Kijk eens opnieuw, Re-Spect.

In die zin is het kijken met een spectrum naar de scheidslijn van een zwartvlak en een witvlak verrassend:  je ziet de mooiste kleuren – alle kleuren van de regenboog. Anders kijken naar tegenstellingen opent een perspectief op een veelkleurig netwerk, wat eerder leiderschap vraagt dan management. Denk niet wit, denk niet zwart, maar in de kleuren van je hart. 

Bejegening
U bemerkt, we zijn vloeiend op het gebied van de ethiek gekomen. Met twee opmerkingen die specifiek vanuit de ethiek geïnspireerd zijn, wil ik mijn betoog afbouwen.

Het belangrijkste item wat de Zeeuwen aangegeven hebben naar de inhoud van dit Rapport was de bejegening. Mijn advies is om dat met elkaar, ook op dat Werkeiland Zorg uit te werken.

De attitude als kwaliteitskenmerk van de Zeeuws Zorg zit ‘m in de bejegening (vriendelijk, helder en begrijpelijk communiceren, tijd en aandacht hebben, zegt het Rapport). Laten we ons bijv. inspireren door het werk van hoogleraar Andries Baart met zijn Presentietheorie en/of Anne Terruwe met haar bevestigingstheorie. Laten we voortbouwen op wat we in Zeeland hebben bereikt op dit gebied. Zorgsaam, Emergis en andere zorginstellingen hebben afgelopen jaren de visie van belevingsgerichte zorg in de praktijk handen en voeten gegeven. Ook onderwijs (HZ en Scalda) waren hier nauw bij betrokken. We ontwierpen Stimul, (haalden dat uit België)  een zorg-ethisch laboratorium waarin zorgenden, teamleiders en directeuren een dag, een nacht en een dag zich een rol van een afhankelijke zorgvrager aanmeten. Zij worden begeleid door studenten Zorg en Welzijn en geven elkaar aan het slot van de sessie reflectie op zorgethisch gebied. Van harte aanbevolen.Niet alleen praten over een kwaliteitsbejegening, maar het leren en vooral doen. http://www.stimulnederland.nl/

Netwerken
O.a. de marktwerking, ook in de zorg, heeft ertoe geleid dat we de afgelopen jaren weinig succesvol zijn geweest in samenwerken. Als je als instelling iets nieuws had, dan was de neiging oam dat te delen niet groot. Dat samenwerking in Zeeland niet snel van de grond komt zou ook door een eilanden-cultuur komen. Ik betwijfel dat, ik zie meer en meer bereidheid tot samenwerking.

Mogelijk heeft het wel te maken met de taaiheid die nu eenmaal bij de Zeeuwen in de grond zit: de Zeeuwse klei. Bij droogte keihard en bij overvloedige regen eindeloos taai. Het juiste moment en de juiste toon weten te vinden, dat is de kunst. Kleigrond blijkt bij een wortel schieten de meest vruchtbare grond te zijn die je maar kunt bedenken. Het begrijpen van die klei-cultuur is van vitaal belang. Over het algemeen kun je dat niet overbrengen naar Hollandse adviesbureau’s.

Als werker op het Werkeiland Zorg moet je met deze Zeeuwse klei-mentaliteit om kunnen gaan.

Een niet-Zeeuw begrijpt dat lastig !!

O.a. door de marktwerking en de klei-cultuur kennen we wel bolwerken in Zeeland. We weten overigens ook tunnels en bruggen te bouwen tussen deze bolwerken.

De uitdaging van de Zeeuwse zorg vanaf vandaag is: groeien van Bolwerken naar Netwerken.

Aan de slag:

  • vanuit een rapport wat het karakter heeft van Re-spect (opnieuw kijken)
  • door mensen met Mytilus-, Cardium-, Ostrea- en Portunus vaardigheden
  • bij de overheid moet je het vooral van bestuurlijke-politici (niet andersom)
  • met dwarsliggers onder het spoor en er niet op
  • met bejegening als onderscheidende zorgkwaliteit in Zeeland
  • en de bolwerken ombouwen naar netwerken

Jan Zwemer
06-51326821
hogeschoolhoofddocent – HZ Universitty of Applied Sciences jzwemer@hz.nl
raadslid gemeente Middelburg (CDA) janzwemer@cdamiddelburg.nl

(bijgevoegde foto’s komen uit de beeldbank van Rijkswaterstaat)

Lees ook de bijdrage van Ronald de Meij
Lees ook de bijdrage van Piet van der Maas

Sluiten