Santé Zeeland

Santé Zeeland beweegt door Zeeland als een netwerk van professionals en geïnteresseerden die positief bijdragen aan de toekomst van de Zeeuwse zorgeconomie.

De vrouw met de lantaarn

18 mei 2016

Vorige week donderdag, op de dag van de verpleging, vond de 2e ontbijtbijeenkomst plaats. Dit keer presenteerde Cindy van de Woestijne haar boek “De vrouw met de lantaarn” bij de GGD Zeeland in Goes. Iedereen luisterde ademloos naar haar beweegredenen en haar liefde voor Florence Nightingale.

Cindy is zo vrij geweest ons haar tekst toe te sturen. Hij is hier onder te lezen.

Haar boek is verkrijgbaar bij de boekhandel. Onder andere bij De Drvkkery (tevens de uitgever)

De vrouw met de lantaarn

De vrouw met de lantaarn

“Goedemorgen allemaal en als eerste hartelijk gefeliciteerd met de geboortedag van Florence Nightingale.

Ik zie weinig bekenden (dat is positief op een netwerkbijeenkomst) maar ik denk dat ik voor jullie ook onbekend ben.

Ik zal mij eerst voorstellen

Ik ben Cindy van de Woestijne. Ik werk als Verpleegkundige binnen een zelfsturend team. Ik werk al 25 jaar in de zorg waarvan de laatste 20 jaar bij Zorgstroom. De eerste 15 jaar als wijkverpleegkundige, daarna in een managementfunctie binnen de intramurale divisie en nu ben ik lid van een zelfsturend team op een prachtige locatie op de boulevard van Vlissingen. Een zorghotel.

Maar de reden dat ik hier sta is omdat ik een historische roman heb geschreven over Florence Nightingale. Ik kreeg van Arend, na een enthousiast telefoongesprek, de vraag om hier tijdens deze netwerkbijeenkomst over mijn boek en over Florence Nightingale te vertellen. Nou heel graag natuurlijk!

Ik wil u vertellen over de ontstaansgeschiedenis van het boek maar zal mij snel op Florence Nightingale richten want vandaag is haar dag!

Mij is veelvuldig gevraagd, waarom Florence Nightingale? Tja waarom? De grondlegster van onze huidige verpleegkunde? De mystieke klank van haar naam? De vrouw die Engelse soldaten bijstond wanneer zij gewond raakte tijdens de Krimoorlog in 1853? De vrouw die keuzes maakte die in het Victoriaanse tijdperk heel bijzonder waren en zelfs in onze tijd nog opmerkelijk zouden zijn?

Mijn eerste kennismaking met haar was helaas niet tijdens mijn opleiding tot verpleegkundige. Ik had weleens over haar gehoord maar meer dan een sprookjesachtige naam was zij voor mij niet. En, zo blijkt nu, dat geld voor velen mensen zelfs mensen werkzaam in de zorg.

Nee mijn eerste kennismaking met haar was op de dag van de Verpleging. Op 12 mei. De dag dat wij zorgmedewerkers een jaarlijkse attentie van onze werkgever mogen ontvangen. Een taartje. Of een glaasje met schuimhartjes, als blijk van waardering voor het goede verrichtte werk.

En om haar geboortedag te vieren. De geboortedag van Florence Nightingale. Maar wie was zij nu toch? The lady with the lamp? Ja dat is bekend bij de meeste.

Het is zelfs zo dat wanneer je aan Florence Nightingale denkt je automatisch het plaatje van een vrouw met een lantaarn ziet. Dat bleek des temeer toen ik op visite was bij vrienden die stellig beweerde dat Florence Nightingale op mijn boek afgebeeld staat met een lantaarn. Niets is minder waar. Het is dat plaatje dat in ons geheugen gegrift staat.

Maar wie was zij dan precies? En belangrijker nog, hoe zag haar leven eruit?

Ik ging over haar lezen. Op internet, want boeken over haar zijn er zeker maar deze zijn (tussen ons gezegd en gezwegen) taai om te lezen. Veelal feiten en aantekeningen over en van haar.

Maar ik las ook een gedicht over haar met de zinnen, s ’nachts straalde zij en zweefde van zaal tot zaal. Dat klonk romantisch hoewel eigenlijk van toepassing op iedereen in de zorg met nachtdiensten. Misschien een mooie benaming voor nachtdienst op het rooster. Dat er bijvoorbeeld op het rooster komt te staan ‘van 12 to 16 mei straal jij s ’nachts en zweef je van zaal tot zaal.’

Ook las ik de woorden van een door haar verzorgde Engelse soldaat. ‘Flit on cheering angel’ en dat zijn dan precies alle letters van haar naam. Daar was over nagedacht en gepuzzeld. Dan moet je wel heel bijzonder zijn?

Zij was voor mij niet langer ‘The lady with the lamp’ maar zij werd voor mij een vrouw van vlees en bloed. En daar wilde ik alles over weten.

Voor ik het wist kon ik uren naar foto’s van haar kijken en wilde ik weten wat het verhaal achter de foto was. Zo zag ik een foto van Florence Nightingale in de herfst van haar leven. Oud maar tevreden zit zij tussen een groep verpleegsters op een buitenplaatsje van een mooi landgoed. Ook op de foto stond een man. Wie was dat? Zij was nooit getrouwd geweest?

Door veel over haar te lezen en foto’s te bestuderen, kwam ik achter het verhaal van de meeste foto’s. De sensatie die dat bij mij teweeg bracht smaakte naar meer. Wekenlang bestudeerde ik foto’s en begon achter veel foto’s het verhaal te herkennen. Op deze manier infiltreerde ik schaamteloos in haar leven.

Maar wat kon ik doen met al deze informatie? Ik begon mijn collega’s over haar te vertellen en het viel mij op dat er gretig naar geluisterd werd.

IMG_0201

Dat heeft mij doen besluiten over haar te gaan schrijven. Ik wilde dat meer mensen over haar zouden lezen en van haar leren. Welke veranderingen en bezuinigingen er binnen de zorg doorgevoerd worden onze basis blijft. Florence Nightingale is deze basis zij brengt ons terug naar waar we vandaan komen. Terug naar de oorsprong, terug naar de liefde en passie voor het vak verplegen.

Het is een historische roman geworden. Het geraamte van mijn boek zijn de geschiedkundige feiten. Tussen het geraamte door ben ik heel oneerbiedig in haar huid gekropen en heb ik het geraamte steeds verder ingevuld met zoals ik denk dat het voor haar geweest moet zijn.

En het moest leuk zijn om te lezen. Dat betekende automatisch dat ik het leuk moest schrijven. Geen geschiedenis boek maar ook weer geen doktersroman. (Hoe toepasselijk dan ook.) Ik moest van mezelf een cursus volgen. Een cursus schrijven en dan leek agenda technisch een schriftelijke cursus de beste oplossing. Die was zo gevonden. Ik zal de naam van het instituut niet noemen maar het was de LOI.

En wat bleek? Ik kon er niets van. Keer op keer kwamen alle stukken die ik schreef vol met opmerkingen van de LOI-meester terug. Mijzelf over de schaamte heen zettend besloot ik dat er maar één manier was om dit aan te pakken. Ik maakte van het schrijven van een boek een uitdaging.

Ik rondde de cursus af maar wist dat ik er niets aan zou hebben. Ik leerde voornamelijk inspiratie op te doen om te schrijven Maar inspiratie had ik al. Florence Nightingale kwam zo’n beetje uit mijn oren. Ik liep over van haar.

Mij restte gewoon bij het begin te beginnen. Weekenden gevuld met het bestuderen van plaatjes van zeilstoomschepen, het landgoed waar zij woonde, haar familie, haar liefdes, de Selimiye kazerne met eromheen vele tentjes, de rivier de Bosporus. Gewonde soldaten rondom Sebastopol. Alles zoog ik in mij op.

En mij werd alsmaar duidelijker wat een bijzondere vrouw zij is geweest. Had ik maar een klein beetje van haar moed en daadkracht dan stond ik nu, jammerlijk misschien, niet hier maar in Turkije aan de grens met Syrië om daar vluchtelingen bij te staan en tot diep in de nacht verbeter voorstellen te schrijven aan machthebbers in Europa of waar dan ook.

Florence Nightingale werd geboren op 12 mei 1820 tijdens het Victoriaanse tijdperk. In een welvarend aristocratisch gezin. Met een zeer intellectuele vader en een moeder die de contacten buitenshuis verzorgde. De eerste dertig jaar van haar leven heeft zij een vaak wanhopige strijd geleverd om aan deze gouden kooi te ontsnappen.

Haar ouders verboden haar om in een ziekenhuis te gaan werken en haar jeugd kenmerkt zich dan ook door depressies en verveling. Verplegen was werk voor aan lagerwal geraakte vrouwen. Veelal prostitués en dievegges. En daar mocht zij zich als dame van stand niet in mengen.

Het liefst zat zij samen met haar vader te studeren in de bibliotheek. Maar dat mocht niet altijd. Haar moeder wilde van haar een gegoede aristocratische dame maken en wilde dat bewerkstelligen door haar uren achtereen te laten borduren of ritjes te laten maken in een koets.

Zij schreef in die tijd: ‘Mijn lot is de potjes ingemaakte jam in de provisiekast met mijn leven te verdedigen.’ Florence werd hierdoor gek van onrust. Zij wilde meer, zij wilde zich nuttig maken. Zich nuttig voelen, andere helpen.

Diep in haar hart geloofde ze dat haar leven meer inhoud zou kunnen krijgen en toen haar grote liefde Richard Milness haar ogen opende voor de armoede om haar heen, immers het Victoriaanse tijdperk kenmerkt zich door de grote tegenstelling tussen extreme rijkdom en grote armoede, begon haar verlangen om de zwakkere binnen de samenleving bij te staan, te groeien.

Maar haar vader, moeder en zusje stonden niet toe dat Florence zich anders zou gaan ontwikkelen dan elke ander meisje uit het Londense society milieu. Deze strijd duurde de eerste dertig jaar van haar leven. Zij zat gevangen in een gouden kooi.

Uiteindelijk was het haar vader die haar gouden kooi op een kier zette en haar de mogelijkheid gaf haar vleugels uit te slaan. Moegestreden vertrok zij naar Londen, haar familie in een toestand van oorlog achterlatend. Weliswaar met een financiële toelage waardoor zij een hotelkamer in het Burlington hotel kon betrekken.

Maar nog steeds wist zij niet wat zij met haar leven aan moest. Ze mocht een ziekenhuis in Londen leiden maar daar was de lol eigenlijk al snel van af.

Totdat in 1853 de Krimoorlog uitbreekt. Het is de eerste oorlog die wordt verslagen door een correspondent terplekke.

Het Engelse volk kwam in opstand bij het lezen van de gruwelverhalen in ‘The Times’ over het lot van hun Engelse soldaten. En al snel werd Florence door de minister van oorlog gevraagd om de zorg voor de gewonde soldaten op zich te nemen.

Florence Nightingale twijfelde geen minuut. Zij verliet haar luxueuze leven en vertrekt met achtendertig zorgvuldig geselecteerde verpleegsters naar de rand van de Krimoorlog, naar de Selimiye kazerne in Scutari, het huidige Istanbul.

In Londen werden zij uitgezwaaid door een grote menigte. Florence kreeg allerlei briefjes toegestopt. Het waren boodschappen voor de soldaten. In de hoop dat Florence de briefjes aan hun man, vader of broer zou kunnen geven. Florence bewaart ze allemaal zorgvuldig.

Ook in Frankrijk staan er massa’s mensen langs de route om de verpleegsters een hart onder de riem te steken. Er is geen herberg waar ze mogen betalen voor de overnachtingen. Florence is met haar verpleegsters op weg naar de Krim. Waarover Virginia Woolf later zo prachtig schreef:

De kanonnen bulderden op de Krim

Eén kogel vloog over de zeeën

Vond een vreedzaam landhuis en schoot door de salon

De mahoniehouten panelen lagen voor altijd aan gruzelementen

Iemand stapte eruit- een vrouw alleen

In de ene hand droeg ze een rol verband, in de andere een lantaarn

Haar naam was Florence Nightingale

Het bewind van vrouwelijke slavernij was voorbij

Aangekomen in Scutari verbleef Florence in de Selimiye kazerne. Haar strijd was gericht op het verbeteren van de zorg voor de Engelse soldaten maar ‘The lady with the lamp’ bestudeerde tijdens haar laatste avondronde niet alleen de toestand van de gewonde soldaten.

Nee! Zij controleerde ook of haar verpleegsters niet in bed lagen bij de Engelse soldaten. Het werk van verpleegkundigen moest serieus genomen worden en derhalve niet liggend tussen de lakens maar staand naast het bed uitgevoerd worden.

Het vak verpleegkunde bestond in die tijd nog niet. Het werk werd verricht door nonnen en vrouwen van lichte zeden. Florence Nightingale had zichzelf de taak gegeven om naast de zorg voor de Engelse soldaten zich ook sterk te maken voor het vak verpleegkunde.

Eenmaal in de Selimiye kazerne aangekomen, stapte Florence Nightingale met haar verpleegsters in een wereld van smerigheid, soldaten waarvan krijsend door de pijn ledematen zonder enige verdoving (ondanks de aanwezigheid van chloroform) werden geamputeerd en een sterftecijfer binnen de kazerne dat hoger lag dan op het slagveld.

Tot overmaat van ramp werden de verpleegsters door de legerartsen met de nek aangekeken. Zij hadden geen vrouwen nodig, zij hadden het altijd zonder hen gedaan en bovendien waren de legerartsen van mening dat pijn van een soldaat pas een echte man maakt.

Florence werd ‘The lady with the lamp’ en de heldin van het Engelse volk omdat zij zich volledig inzette en zelfs haar financiële familie toelage besteedde aan bijvoorbeeld bedden voor de soldaten.

Het verhaal gaat dat wanneer Florence s ’avonds langs liep met haar lantaarn, de soldaten haar schaduw kuste.

Na de Krimoorlog heeft Florence maanden in bed doorgebracht. Waarschijnlijk leed zij aan chronische bruceilose ook wel de malta ziekte genoemd. (Rugpijn uitputting, algehele malaise, depressies) zelf denk ik dat zij ook van het posttraumatische stresssyndroom niet verschoond is gebleven. Maar dat is mijn interpretatie.

Pas jaren later heeft zij het Nightingale fonds gebruikt om het Nightingale instituut op te richten. In het Nightingale fonds zat geld ingezameld door het Engelse volk nadat zij met haar ongewilde heldinnen rol teruggekeerd was in Engeland. Ongewilde heldinnenrol want zij was ervan overtuigd dat de soldaten de ware helden waren.

Het Florence Nightingale instituut bestaat nog altijd maar is nu verspreid over de hele wereld. Mede dankzij Florence Nightingale is verplegen een vak geworden waarvoor je kan studeren. Zelfs op wetenschappelijk niveau.

Het leven van Florence Nightingale staat beschreven in mijn boek ‘De vrouw met de lantaarn’. Gezien de reacties van lezers is het boek interessant en prettig om te lezen.

Iemand schreef: ‘Wat een knap stuk werk. Ik begrijp je passie voor deze intrigerende vrouw. Je beschrijving is pakkend en zo mooi. Ik zag de beelden voor me en zou er zo heen willen om te gaan kijken.’

Van deze recensies wordt een beginnend schrijfster erg blij! En geeft mij de moed om het boek aan te bieden aan eindexamenkandidaten van   zorg opleidingen. Leuk om te geven als afscheidscadeau of aan elkaar!

Bedankt voor jullie aandacht.

Cindy van de Woestijne”

Sluiten